Esta pedra conta unha historia. Unha historia de sufrimento, de superación, de caer para levantarse mentres buscas un futuro mellor. Mais, esta pedra tamén conta unha historia da Mariña por moito que se atope no concello de La Taha, nas Alpuxarras granadinas, a máis de mil quilómetros da casa na que naceu o home que escribiu o seu nome nesta pedra.
Dicir
que me atopei con esa pedra mentres camiñaba a carón do río Trévelez, ao seu
paso polo concello de La Taha, sería mentir, nunca alí cheguei, e de facelo,
non sería o primeiro focego que o fixese.
En
xaneiro de 2025 ponse en contacto comigo, a través de correos electrónicos e
por mediación da asociación Mariña Patrimonio, Maxi Mateos, un arquitecto
especializado en restauración e con veciñanza no lugar de Ferreirola (La Taha.
Granada). Quería Maxi saber algo de San Miguel da Rigueira (Xove), porque esa
era a procedencia de Pedro Álvarez.
Se
hoxe consultamos en google maps, entre a Rigueira e o concello de La Taha hai 1.096
quilómetros, polo tanto preguntámonos, que facía esa persoa aí?
Para
dar unha resposta a esta pregunta debemos de remontarnos ata o ano 1567,
momento no que se proclama a Pragmática Sanción de Felipe II pola cal os
mouriscos debían de abandonar as súas leis, tradicións e lingua para formar
parte do mundo cristián.
A
resposta á Pragmática foi un conflito bélico que se coñeceu como a guerra das
Alpuxarras, desenrolada entre 1568 e 1571.
A
derrota dos mouriscos significou o traslado dos superviventes en pequenos
grupos a zonas cristiáns onde a súa poboación fose escasa. Querían con esta
política acabar co arraigo cultural dos mouriscos integrándoos en territorios
poboados polos cristiáns.
Pero,
o traslado da poboación habitante das Alpuxarras provoca o abandono das terras,
dos campos de cultivo e das casas, polo tanto, tamén das rendas que se
cobraban. Para erradicar este abandono búscase unha nova poboación que se
sacaría dos reinos cristiáns. A idea resulta simple, para erradicar as vellas
costumes mouriscas e asentar a cultura cristián débese de traer, e traen,
vellos cristiáns. Recentes estudos históricos barallan unha cantidade superior
ás 20.000 persoas procedentes do reino de Galicia, cantidade formada por homes e
mulleres solteiras, outros casados, coa muller e a proxenie.
Pero,
antes de que os novos poboadores chegasen débese de realizar un apeo e un
deslinde de todas as propiedades pertencentes aos mouriscos, que serían
repartidas en lotes. Cada un deses lotes compoñíase dunha casa, terreo
colindante, árbores e terreos de labor abarcando unha extensión o máis
semellante posible, para que non houbese enfrontamentos entre os novos
poboadores. Cada unha destas propiedades sería entregada por sorteo, de aí que
recibisen o nome de “sortes”. Cada poboador recibiría unha “sorte”, menos
aquelas persoas que fosen exercer cargos como alcalde, recadador ou que tiveran
traballado na busca destes novos poboadores, nese caso recibirían dúas
“sortes”.
Así,
e despois deste camiñar da historia, chegamos ao día 5 de setembro de 1572;
nesa data, e na cidade de Granada, o señor Xoán Rodríguez de Villafuerte
Maldonado, pertencente ao Consello da súa Maxestade “mando que el liçenciado Machuca vaya a los lugares de Mecina de
Fondales y Capileira y Ferreyrola y
Haratalveitar (Atalbéitar) y Fondales y ponga en ellos a los vezinos en
este memorial contenidos teniendo atención que a de aver en ellos y se an de poner
las cinco partes de doze que avia en ellos en tiempo de moriscos dando a cada
vezino las suertes que lleva repartidas pero si estas bandas de gallegos que
van para estos lugares fueren mas que las cinco partes de doze que les cabia
los pondrá en ellos por….”. Descoñecemos que lle quería dicir porque o documento
está roto nese lugar.
Vexamos agora a procedencia
destas persoas, desas, moi probablemente, 46 familias que no mes de outubro de
1572 emprenderon un camiño, duro e longo, que os levou ata as Alpuxarras
granadinas despois de ter cruzado a Península Ibérica en diagonal.
Dentro da relación que
manexamos resulta ser o concello de Viveiro o que maior número aporta, con oito
persoas; a este sígueo Mondoñedo con sete. Cinco son de procedencia descoñecida
e catro proceden do Vicedo. Tres familias aporta o concello de Mañón e outras
tres o de Foz. Cun aporte de dúas familias figuran os concellos de Ferreira do
Valadouro, Alfoz do Valadouro, Pontenova, Xove e Lourenzá. Os concellos de
Ourol, Barreiros, Riotorto, Pastoriza, Vilalba e Vegadeo aportan unha familia
cada un deles.
Antes de partir, e
enfrontarse con este desafío onde faleceron bastantes deles, os veciños víronse
na obriga de vender os seus bens para conseguir os cartos necesarios para a
viaxe e para pagar os gastos que ían ter antes de que as terras producisen unha
nova colleita.
Como ben sabemos,
cando hai moita oferta os prezos soen baixar. Víronse obrigados a vender a
prezos irrisorios os seus bens, feito que condicionaría a súa posterior
estadía.
Pero con todo isto
marcharon, cruzaron unha Península en pleno inverno, afrontaron o frío, a
choiva, o barro, a fatiga e as enfermidades que os atacaban, todo iso na busca dun futuro mellor (un camiño tan
duro e mortal como o que percorren os migrantes de hoxe en día, que, como
fixeron estes galegos, buscan un futuro mellor).
Mais, a felicidade
non os agardaba á chegada. Si, recibiron casas, árbores e terras, pero eran
terras sen traballar, ás que había que abonar (sen ter gando de onde sacar o
esterco), que había que plantar e agardar pola colleita.
E mentres tanto de
que ían vivir? Pois non o sei, nin tampouco eles. Moitos marcharon das sortes
que lles tocaran para outras situadas en concellos próximos; algúns volveron,
pero a maioría quedou, loitando contra as dificultades ata gañar. Eles deixaron
a pegada da cultura galega nesas zonas (celebración de magostos, apelidos como
galegos, tipos de construción, etc.). Pegadas que investigou, documentou e
publicou Fernando Cabeza Quiles (Los
gallegos en las Alpujarras granadinas. 2005. Toxosoutos), lectura que
recomendamos.
Esa é a historia que nos conta esa pedra, a dun mariñán, Pedro Álvarez, un veciño da parroquia de San Miguel da Rigueira que rematou como muiñeiro, tal vez, oficio que xa coñecía, nas terras de Granada.
Non queremos irnos sen dar as gracias a Maxi Mateos, pola aportación documental que serve para engrandecer a historia da nosa Mariña.
RELACIÓN DE CONCELLOS, PARROQUIAS, NOMES E SORTES RECIBIDAS.
VIVEIRO: Landrove: Xoán Basanta, 1. Roi Gómez, 1 e Diego Díaz de Gante, 1. Santiago de Viveiro: Gregorio Salgueiro, 2 e Bartolomeu Fanego, 2. Galdo: Pedro García do Carballo, 1 e Roi Calvo, 1. San Pedro de Viveiro: Pedro Tenreiro de Lago, 3.
MONDOÑEDO:
Cidade de Mondoñedo: Pedro Lamas, 1.
Xoán Randero, 1. Rois de Ourense, 1.Antón Rodríguez, 1. Bernardo Sanjurjo, 1 e
Bartolomeu Callón, 1. Viloalle: Xoán
Maseda, 2.
PROCEDENCIA
DESCOÑECIDA: Xoán López da Rocha, San Martiño de
Pontedaneira, 1. Xoán Pardo, Valadouro, 2 (pero non sabemos a cal se refire).
Martín Sánchez, Alán,1(non somos capaces de ubicalo). Alonso da Cerva, San Xoán
de Vilarante, 1(pode ser Vilaronte, en Foz, ou Valarente, en Abadín) e Pedro
Douroso, Miranda, 1 (non somos capaces que ubicalo).
VICEDO:
Cabanas: Xoán Gato de Moa, 2. Xoán O
Resayo, 2. Xoán Lorenxo, 1 e Xoán Gallego, 1.
MAÑÓN:
Grañas do Sor: Xoán do Ceyo, 2 e
Xoán Rodríguez, 1. Mañón: Francisco Lousada,
1.
FOZ:
Fazouro: Roi do Ouro, 1. Álvaro
Dorado, 1 e Pedro da Peña,1.
FERREIRA
DO VALADOURO: Frexulfe:
Pedro Santiso, 1. Santa Cruz do
Valadouro: Constanza da Veiga, 1.
ALFOZ:
Lagoa: Gonzalo Mel, 1. As Oiras: Catarina Afonso, 1.
PONTENOVA:
San Xoán de Rececende: Xoán de
Lobeira, 1 e Xoán Novo, 2.
XOVE:
San Miguel da Regueira: Xoán da
Rega, 1 e Pedro Álvarez, 1, o muiñeiro desta historia.
LOURENZÁ:
Val de Lourenzá: Xoán Martínez, 1. Vilanova: Alonso López, 1.
OUROL:
San Pantaleón de Cabanas: Pedro
Casanova, 1. BARREIROS: San
Cosme: Diego de Ben, 1. RIOTORTO: Santa Comba de Orrea: Xoán da Carreira, 1. PASTORIZA: Corbelle:
Gonzalo Franco, 2. VILALBA: San Simón da Costa: Alonso Vidal, 1 VEGADEO:
Gonzalo Pérez, 1.







.jpg)






