AS CASAS BARATAS DE FOZ.

 

       Grupo Ramón Arias. Arquivo Dixital do Concello de Foz. Fondo Antón Ares.

A falla de vivenda social, aquela que é asumible aos que non poden acceder á do mercado libre polos exorbitados prezos desta, é un tema recorrente na prensa, tanto como preocupante.

Neste artigo imos ir ata un período no que en Foz escaseaba a vivenda e veremos como a acción combinada do concello de Foz coas administracións nacionais e provinciais permitirá a construción de 121 vivendas sociais que deron acollida a máis de 484 persoas.

Estámonos a referir a eses tres grupos de vivendas sociais concibidas na década dos corenta, construídas e entregadas a finais da dos 50, a lo menos dous grupos, pois o terceiro será entregado na década dos 70.

Estes grupos recibirán os nomes dos camaradas falanxistas caídos en combate  durante a Guerra Civil. Así vemos como o primeiro deles, composto por 51 casas, recibe o nome de Ramón Arias Otero(ebanista, afiliado á Falanxe o 09/08/1936 con 20 anos); o seguinte en ser entregado, composto por 20 casas, recibe o nome de Segundo Vázquez López (comerciante, afiliado o 01/05/1936 con 27 anos) e o terceiro, de 50 pisos, levará o nome de Cándido Fanego López-Leitón (Chofer, afiliado o 15/05/1936 con 25 anos).

Ramón Arias Otero falecía en 1938, xunto con outros 700 compañeiros, no afundimento do cruceiro Baleares e Cándido Fanego López-Leitón atópase coa morte a principios de novembro dese ano nos combates de Serós (Lleida). Destes dous homes non se puido recuperar o seu corpo quedando o de Ramón nas augas murcianas, fronte ao cabo de Palos, e o de Cándido nos montes fríos de Lleida.

O que si se puido recuperar, e traelo a Foz para ser soterrado, é o de Segundo Vázquez López, que falecía a principios de marzo de 1938 na fronte de Teruel; é o único destes tres que descansa en Foz.

No proxecto orixinal de vivenda pública, financiado polo estado franquista, pretendíase primar aos que loitaran na guerra (polo bando dos golpistas), aos menos favorecidos economicamente e ás familias numerosas. Neste senso, o día 1 de agosto de 1941, o Estado aprobaba a lei de protección de familias numerosas, pois “solamente los pueblos de familias fecundas pueden extender la raza  por el mundo, crear y sostener imperios” (Boletín Oficial da Provincia de Lugo. 1941,13 de setembro). Segundo esta lei as familias numerosas tiñan unha serie de vantaxes, tanto económicas como de acceso a postos laborais, pero traémola aquí porque tamén  tiñan prioridade na “concesión de casas baratas, económicas y viviendas protegidas”; por esta razón se contempla, nun principio, que as familias destinatarias desas casas sindicais a construír en Foz sexan tan só familias numerosas, algo que non se levou a cabo xa que moitos dos beneficiados eran familias con dous fillos.

Estes grupos de vivendas sindicais están cofinanciados. O primeiro (Ramón Arias) polo Estado, o concello, o Pósito de pescadores e as familias mariñeiras beneficiadas, que aboarían unha cota mensual. O segundo deles (Segundo Vázquez) polo Estado, o Concello e polas familias que nelas residisen, que tamén aportarían cota mensual. Este tipo de confinanciación é a que se repite no terceiro dos grupos.

O concello de Foz tiña que conseguir os terreos necesarios para poder levantar ambos grupos e, posteriormente, doalos á Obra Sindical do Fogar, que sería a encargada de financiar a construción.

Para levar a cabo esta labor o concello debe de expropiar os terreos necesarios, situados todos eles no lugar coñecido como Veiga de Lourido.

Un decreto gobernamental de 1941 outorgáballe potestade tanto ás Deputacións como aos concellos para levar a cabo as expropiacións e a posterior doazón ao Instituto Nacional de Vivenda, encargado da obra. Ao ano seguinte (1942) o delegado provincial de Sindicatos de Lugo remitíalle á Xefatura do Instituto Nacional da Vivenda a proposta da “construcción de un Grupo de viviendas protegidas, destinadas a los camaradas del Pósito de Pescadores de la villa de Foz”. Aínda que tan só menciona un dos grupos, na referida proposta, compréndese a construción do grupo de casas para mariñeiros (Ramón Arias) e para empregados (Segundo Vázquez).

Os tres proxectos urbanísticos variaron a concepción das casas a construír, pasando dun formado por 51 casas unifamiliares independentes unhas das outras, e con terreo todo ao seu arredor, a outro formado por 20 casas unifamiliares pegadas unhas a outras e con terreo na parte traseira, cos frontais dando a unha praza; para rematar nun terceiro formado por 50 vivendas divididas en 7 bloques con seis pisos en cada un deles e un con oito.

Comezan as expropiacións.

O grupo Ramón Arias abarcaba un total de 377 áreas con 43 centiáreas e para o de Segundo Vázquez  necesitábanse 208 áreas e 19 centiáreas.

A taxación dos terreos a expropiar, realizada polo perito Pedro Alonso Maañón, tivo resultados ben distintos. No grupo Segundo Vázquez, todos os donos dos terreos a expropiar aceptan o prezo dado polo perito, algo que non sucede no grupo Ramón Arias onde, algo máis da metade dos propietarios, rexeitan a oferta.

Unha nova taxación porá de acordo a todos os propietarios, pero iso non quere dicir que todos os problemas estivesen resoltos, pois dous dos propietarios non vivían en Foz; trátase dos irmáns Becerra que residían en Bos Aires e de María Luisa Chao Couto, en Ávila.

No primeiro dos casos, o dos irmáns Becerra, o concello emprega o mesmo sistema que utilizara cos herdeiros de Bolaño e Núñez, tamén residentes en Bos Aires. Con motivo da construción do edificio do novo mercado de abastos e ante a non contestación por parte dos afectados, o perito taxador deste caso (Roberto Lage) impón o prezo sobre a propiedade a ocupar sen que nin os propietarios, nin os seus herdeiros puidesen protestar. No caso dos herdeiros de Xosé Ramón Becerra acontece o mesmo, estipulando o perito un prezo de 1.162,45 pesetas por esa finca.

O caso de Luisa Chao foi máis sinxelo, chegou con aumentar o período de reclamación.

Unha vez solucionado o problema destes dous posuidores quedaba por arranxar outro, de maiores proporcións, tanto en tamaño, en número de herdades como polo poder económico do propietario; tratábase da Fundación Martínez Otero, a quen lle pertencía case o 25% dos terreos a expropiar (143 áreas e 43 centiáreas, cun custo de 54.742,80 pesetas).

A Corporación Municipal en atención ao ditame do arquitecto, segundo o cal os terreos da Fundación eran os máis axeitados para levar a cabo a construción das vivendas, acepta a cantidade fixada, así como pagar a contribución e o compromiso de construír as vivendas nun prazo de tempo prudencial.

          Grupo Segundo Vázquez. Arquivo Dixital do Concello de Foz. Fondo Antón Ares.

O día 25 de outubro de 1944, os albaceas da Fundación Martínez Otero outorgaban escritura de venda, ante o notario de Ferreira (Melchor Egerique), despois de recibir a cantidade de 56.385,13 pesetas, que serían abonadas da seguinte maneira: 25.000 polo concello, 16.912,06 polo recadador Ramón Fernández e 14.472,37 polo Pósito de Pescadores.

Unha vez que quedou solucionado o problema coa Fundación a Corporación acordaba a confección dun presuposto municipal extraordinario “por importe de 472.000 pesetas para atender a los gastos de expropiación de terrenos para Viviendas protegidas, Casa Consistorial y Juzgado comarcal, Grupo escolar y otras obras de saneamiento, urbanización y vías públicas que en la parte de ingresos se ha de dotar con el presupuesto de 1944 y las subvenciones concedidas por el Estado para el pago de la cuotas iniciales de dichas obras y a medio de empréstito por importe de 250.000 pesetas” (Boletín Oficial da Provincia de Lugo. 1945, 9 de maio).

O grupo residencial Ramón Arias, do cal era responsable o arquitecto Ruperto Sánchez Núñez, tiña un presuposto de 1.412.911,72 pesetas e un prazo de construción dun ano. A primeira poxa pública, realizada en 1946, quedou deserta debendo aumentar o presuposto ata os 2.249.518,83 pesetas e un prazo de construción de dezaoito meses, unha vez iniciadas as obras. En marzo de 1947 facíase con estas obras o contratista Anxo Zubizarreta Olavarría (o mesmo que realiza as obras do tren da costa e a ponte na desembocadura do río Ouro).

A medida que o grupo Ramón Arias tomaba forma tamén o facía o grupo de vivendas Segundo Vázquez.

Este estaría composto por 20 vivendas ademais das “oficinas del Ayuntamiento, Correos, Telégrafos, Falange y Sindicatos; el cuartel dela Guardia Civil, Grupo Escolar y ocho viviendas para maestros”, novamente, entre o proxecto inicial e o resultado final hai moitas diferencias. A extensión dos terreos a expropiar, pagados a 5 pesetas m², era de 208 áreas e 19 centiáreas, ascendendo o prezo á cantidade de 59.735,50 pesetas.

Se no grupo Ramón Arias as casas ían destinadas a persoas vinculadas co mar (mariñeiros e armadores) no grupo Segundo Vázquez dividíanse da seguinte maneira: 2 para obreiros industriais, 6 para pensionistas e as 12 restantes para funcionarios; “este tipo de vivienda constrará de planta baja y un piso. La planta baja quedará subdividida en cocina, comedor y habitaciones; en el piso cuatro habitaciones y cuarto de baño”, pero ao final non foron repartidas da maneira concibida orixinalmente.

O presuposto deste segundo grupo de vivendas sociais alcanzaba o valor de 35.000 pesetas por cada casa construída, que multiplicado poro 20 unidades daba unha cantidade de 700.000, ao que habería que sumar as 59.735,50 pesetas pagadas pola compra do terreo e o custo que tivese a urbanización (rúas, beira rúas, sumidoiros, subministro de auga e luz). Este proxecto construtivo, segundo lemos na documentación, éralle encargado ao arquitecto Ruperto Sánchez. Na prensa de 1958 informábase que o presuposto deste segundo grupo de vivendas sociais alcanzara a cantidade de 1.767.675 pesetas.

Entre o 28 e 29 de novembro de 1947 o alcalde focego, Francisco Maañón, asistía en Lugo á firma da escritura de construción dos dous grupos de vivendas protexidas. O grupo Segundo Vázquez puido ter nacido de maneira moi distinta á que o coñecemos pois o alcalde coidaba que era mellor que esas 20 casas “no sean emplazados alrededor de la Plaza monumental como fueron proyectadas ya que desdecirían en un futuro próximo de la grandiosidad de la misma, opinando que si no hay entorpecimiento alguno en la realización de las obras, dichas viviendas deben ser emplazadas más abajo cerca de las de los Pescadores”. Idea que non se levou a cabo, como tampouco se levou a de construír nesa mesma praza entorno á que se levantaron as 20 vivendas sociais o novo consistorio. Esta idea, do ano 1971, tampouco tivo calado, máis ben oposición.

Si as obras de Ramón Arias comezaron en 1947 non será ata maio de 1956 cando os beneficiados (os novos propietarios) delas teñan que acudir a Lugo a realizar o ingreso na cartilla de aforro dunha cantidade equivalente ao 16% do valor da casa.

No mes de xullo do ano 1957 a prensa dábanos conta do custo total da urbanización Ramón Arias, que ascendía á cantidade de 4.554.379,98 pesetas, correspondéndolle aos novos propietarios pagar unha cota mensual de 163 ou 133 pesetas, dependendo do tamaño e do número de habitacións da casa que lle tocase; esa cota mensual tería unha duración de 40 anos.

O día 21 de xullo de 1957, a iso das once da mañá, chegaba a Foz o Gobernador Civil e Xefe do Movemento, Henrique Otero Aenlle, para facer entrega das casas do grupo Ramón Arias.

Un nove de agosto de 1959, dous anos despois da entrega de chaves do grupo de vivendas Ramón Arias, o gobernador Otero Aenlle volvía a Foz, acompañado do presidente da Deputación, autoridades do Movemento e alcaldes da costa de Lugo, para realizar a entrega das casas do grupo Segundo Vázquez.

O terceiro grupo de vivendas sindicais, denominado Cándido Fanego, como os anteriores, comézase a fraguar a finais da década dos anos corenta, pero a súa construción, e posterior entrega, irase dilatando ao longo do tempo.

Este terceiro proxecto, como os anteriores, sofre cambios, pois das 29 vivendas que pensaban construír en 1948 pásase a un total de 50 pisos. Tamén, como nos dous anteriores, no proxecto inicial figuraba a construción dunha Policlínica, unha Casa Sindical Comarcal e o Fogar do Produtor, que como nos proxectos anteriores, non pasaron do papel.

En 1951 o concello cedía á Delegación Nacional de Sindicatos de Obra Sindical del Fogar os terreos necesarios para esta nova obra. Dous anos despois, 1953, dende o concello instábase á mesma Delegación que axilizase os trámites para comezar as obras, pero non será ata o ano 1961 cando se retome a idea.

No concello, presidido este por Beltrán Veiga, recibíranse 62 solicitudes de familias focegas que non tiñan casa á que poder trasladarse, quedando obrigados a vivir cos seus maiores.

En 1963 comezan dende o concello a traballar, de novo, na cesión dos terreos necesarios ao Instituto Nacional da Vivenda para a construción deste novo grupo.

Trátase dun total de 6.440 m² situados todos eles na Veiga de Lourido “en donde llaman Espiño y Restreva”, alcanzado a cantidade de 565.000 pesetas o pago da expropiación.

A finais do ano 1968 poxábase polas obras de construción das 50 vivendas, das que era arquitecto Manuel Cortón Díaz. “el presupuesto de subasta, asciende a once millones cuatrocientas cuarenta y dos mil una peseta y veinticinto céntimos. El plazo de ejecución de dichas obras es de dieciocho meses” (Boletín Oficial da Provincia de Lugo. 1968, 6 de decembro).

En 1970 as obras destas vivendas eran adxudicadas á empresa Padín, de Pontevedra, á que se lle outorga un prazo de dous anos para rematar as obras.

Este terceiro grupo estaba formado por 50 pisos de catro dormitorios e cunha superficie construída de 92 m² cada un deles.

Como  posuímos máis información de cada un destes tres grupos de vivendas sociais agardamos poder volver a eles en posteriores artigos.

 

Entrega títulos de propiedade das casas do grupo Segundo Vázquez.

El Progreso de Lugo. 1959, 11 de agosto.

 

 

 

 

 

O ACTUAL CONCELLO DE FOZ. AS ANTIGAS XURISDICIÓNS

 

Na actualidade o concello de Foz está formado por nove parroquias: Cangas, Cordido, Fazouro, Foz, Nois, San Acisclo (do Valadouro), San Martiño (de Mondoñedo), Santa Cilla (do Valadouro) e Vilaronte; pero non sempre foi así.

En 1972 (El Progreso de Lugo. 9 de xuño) Suso Fernández escribía un artigo louvando a Vilaronte; entre todo o relatado menciona que esta parroquia “hace muchísimos años, que fue cabeza de municipio”; non lle faltaba razón ningunha.

O anterior cronista baseábase para levar a cabo esta afirmación na existencia dun “viejo armario de castaño que hace poco tiempo se conservaba en la Casa Consistorial tenía unas letras en la parte alta de su frente que decían: Ayuntamiento de Villaronte”.

Gracias a esta afirmación comprobamos como se conservou material dos desaparecidos concellos de Nois e Vilaronte nas oficinas do novo, e máis extenso, concello de Foz, o que nos fai pensar que nun principio a documentación relativa a eses concellos tamén se custodiou nas dependencias do novo concello de Foz. Hoxe en día  non existe información relativa ao funcionamento, pagos, taxas ou licenzas de construción dos concellos desaparecidos.

Vexamos agora como se crea o actual concello de Foz e as transformacións que vai experimentando ata converterse no que é actualmente.

Fagamos un pouco de historia.

Trala morte do rei Fernando VII ten lugar a primeira guerra carlista. Os defensores da lei sálica (que impedía reinar ás mulleres) apoiaron a figura do irmán de Fernando VII, Carlos María Isidro de Borbón, como lexítimo sucesor á coroa (recibindo o nome de carlistas); mentres que a raíña viúva, María Cristina de Borbón, apoiándose nos liberais, quería manter a coroa para a súa filla, Sabela II.

Neste contexto bélico (Primeira Guerra Carlista. 1833-1840) e para acabar coa parroquia, moi dependente da igrexa e da figura do párroco, moitos deles vinculados ou partidarios dos carlistas, o goberno decide (entre 1836-1840) levar a cabo unha reforma municipal na que a Provincia tivese un papel fundamental e por debaixo dela os concellos, deixando relegada a un plano case insignificante á parroquia.

María Cristina de Borbón encoméndalle a misión de crear un novo mapa provincial e municipal a Francisco Cea Bermúdez e este ao seu secretario de estado de Fomento, Xavier de Burgos, que, cunha circular do mes de novembro de 1833, baseado nun proxecto anterior de 1822, crea un novo estado centralizado formado por 49 provincias. Desta relación desaparecen as antigas provincias de Tui, Betanzos, Santiago ou Mondoñedo, formando parte esta última dunha moito máis extensa provincia de Lugo.

Como neste artigo do que imos a falar é do xurdimento do novo concello de Foz deixaremos aparcada a reforma provincial de Xavier de Burgos e os fundamentos que a sostiveron.

En Galicia, no ano 1836, teñen lugar as reformas municipais nas provincias de Coruña, Pontevedra e Ourense; a de Lugo deberá agardar ata 1840 por non reunir os requisitos necesarios o plan presentado en 1836.

Para levar a cabo o novo mapa municipal búscase unha entidade preexistente na que fundamentar esa nova creación, elixindo para esa labor á antiga xurisdición. Era esta o territorio dependente dun xuíz, que á súa vez dependía dun poder real, eclesiástico ou particular.

O actual concello de Foz estaba formado por tres xurisdicións e un coto. Este último era o de Ferreiravella, dependente da familia Moscoso e creado a finais do século XVI. Nel, o membro principal desa familia era o encargado de nomear xuíz, alguacil ou sarxento, ademais de ser a persoa que percibía os distintos impostos pagados polos seus vasalos.

As tres xurisdicións existentes eran: a de Nois (formada polas parroquias de Cangas, Cordido, Fazouro, Moucide, Nois e durante uns meses a parroquia de Burela) e a de Foz (parroquias de Foz, San Acisclo e Santa Cilla). Estas dúas dependían do bispado de Mondoñedo, sendo o bispo o encargado de nomear os cargos mencionados.

A xurisdición de Vilaronte (formada por esta parroquia, a de San Martiño e Oirán) dependía da familia “de la Barrera”, en concreto do rexedor vitalicio de Santiago de Compostela Francisco Andrés de la Barrera, aínda que este poder o rexentaban na xurisdición seus irmáns, Antón e, posteriormente, Brais de la Barrera, que residía no seu pazo de Vilaxuane.

Así vemos como en 1835 (Boletín Oficial de Provincia de Lugo. 1835,10 de maio) e, nun documento onde se menciona que a antiga provincia de Mondoñedo debe de abonar 5.164 reais con 24 marabedís, custo do envío dos deputados ás Cortes, o pago queda divido da seguinte maneira: A xurisdición de Foz, 115. A de Vilaronte e San Martiño 87. O coto de Ferreiravella 20. A xurisdición de Nois 140 e o coto de Burela 31 reais respectivamente.

Nese mesmo ano o Boletín Oficial da Provincia de Lugo publicaba unha relación dos concellos establecidos nesa provincia, de acordo co Real Decreto de 23 de xullo de 1835, figurando os de Alfoz do Castro Douro, Barreiros, Cabarcos, Foz, Galdo, Miranda, Mondoñedo, Nois, Portocelo, Ribadeo, Ritorto, San Cibrao, Terra Cha do Valadouro, Val de Lourenzá, Vilanova de Lourenzá, Vilaronte e Viveiro.

Os cambios na provincia de Lugo teñen lugar a partir de 1840 e non en 1836, como acontecera no resto de Galicia. No Boletín Oficial da Provincia de Lugo (1840, 18 de outubro) podemos ler “Artículo 3º. Quedan suprimidos y se disolverán: En el partido de Mondoñedo los ayuntamientos de Orrea, Valle de Lorenzana, Alfoz de Castro de Oro, Villarente, Nois y Villaronte”.

Se consultamos a relación de parroquias e almas publicada no Boletín Oficial de Provincia de Lugo (1841 ,25 de novembro)  veremos que o concello de Foz tiña un total de 7.461 almas, pero que estaba formado por dez parroquias; era esta a de Moucide que permaneceu un tempo maior adscrita ao concello de Foz en comparación coas parroquias de Oirán e Burela, que desapareceron enseguida deste novo concello xurdido.

Podemos saber algo máis dos alcaldes daquelas xurisdicións de Foz, Vilaronte e Nois?

Si, podemos saber, pero a busca vai ser bastante complexa. Para ver os pagos das sisas de augardente, viños ou carne; para coñecer os nomes dos capataces que arranxan camiños ou ver licenzas de edificacións de novas casas debemos de recorrer a unha lectura dos protocolos notariais relativos a esas antigas xurisdicións.

Neste artigo imos mencionar, moi brevemente, os alcaldes que puidemos atopar nos protocolos notariais que temos consultados.

Alcaldes da Xurisdición de Nois.

Se consultamos os protocolos notariais, que podemos atopar no Arquivo Histórico Provincial de Lugo, atoparémonos cos nomes dalgúns dos alcaldes deste concello.

En 1823 Manuel Rodríguez, de Fazouro, argumentaba que o seu veciño, Xián Díaz “acudió con pedimento en los veinte de junio de mil ochocientos veinte ante el alcalde constitucional de San Julian de Nois, don Luis Jose Solveyra de Estoa” (A.H.P.Lugo.1823, 16 de xuño. Fol. 15. Escribán Alonso Samaniego. Sig.6319-7).

En 1827 e 1828 vemos como Xoán Cao de Cordido aparece como “alcalde real y justicia ordinaria” da xurisdición de Nois.

Deste alcalde xurisdicional de Nois sabemos que en decembro de 1827 queixábase porque “en los meses de Julio y Agosto del año corriente subministrò a las partidas de la Coluna mobil destacadas en los puntos de Cangas y el coto de Santa Maria de Burela, agregado en aquella epoca a este juzgado,  quinientas noventa y siete raciones de pan, segun constan de los recibos que en su poder obran, dados por los comandantes de dichas partidas y para conseguir su abono en la Yntendencia General”. Este documento era unha carta de poder a favor de don Cirilo Díaz Gómez para que puidese realizar, no seu nome, todas as xestións necesarias para o abono desas racións que se lle debían (A.H.P.Lugo.1827, 13 de decembro. Fol. 41. Escribán Xoán Antón Millán. Sig.6217-1).

Nese mesmo ano de 1827 vemos preiteando ao párroco de Cangas, Fruto Xosé Sarceda, con Xosé Cao de Cordido, sobre un prado “que este lleba contiguo al terreno del yglesario, en el sitio que denominan Cal Vella, por derivación de su tio, Francisco Cao de Cordido, anterior cura que fue de esta feligresia”. Isto fainos pensar que Xoán e Xosé sexan irmáns e sobriños do anterior párroco de Cangas.

Para o ano 1829 aparece Domingo Méndez como “alcalde real por su Magestad”.  En 1828 aparece como dono dun terreo sito no lugar do Muro Novo de Cangas, polo tanto era veciño dela ou ben, simplemente, tiña propiedades nesa parroquia (A.H.P.Lugo.1828, 24 de decembro. Fol. 100. Escribán Xoán Antón Millán. Sig.6217-2).

Dous anos despois, en 1831, atopámonos como alcalde de Nois, nomeado polo rei, con Xosé do Río. Tamén dous anos despois, en 1833, rexentaba o cargo de alcalde desta xurisdición Francisco de Mon. Este home tamén posuía propiedades en Cangas, máis concretamente no lugar coñecido como Zardanela; pero iso non quere dicir que fose veciño de Cangas. En 1828 atopámonos con  Francisco de Mon, veciño de Santa Cilla, que afirmaba que en 1828 atopábase “sirviendo la alcaldia de su cargo”. Esa alcaldía, por ser veciño de Santa Cilla, tan só podía ser a de Foz, polo tanto ou ben existen dúas persoas (unha en Cangas e outra en Santa Cilla) co mesmo nome e apelidos; ou ben primeiro foi alcalde xurisdicional de Foz (en 1828) e, posteriormente, da de Nois (1833) (A.H.P.Lugo.1828, 26 de decembro. Fol. 102. Escribán Xoán Antón Millán. Sig.6217-2).

Para o ano 1834 vemos ocupando o cargo de alcalde de Nois a Xoán García, sendo substituído, en 1835, por Nicolao Díaz e, dous anos despois, en 1837, aparece como alcalde  Agostiño Díaz.

Xurisdición  de Vilaronte.

Desta, polo de agora, tan só contamos con tres referencias:

Unha, de 1826, na que podemos ler que ante “su merced Don Elias Fernandez, alcalde real y justicia ordinaria”, refírese á Vilaronte, que é onde ten lugar o acto (A.H.P.Lugo.1826, 22 de decembro. Fol. 44. Escribán Alonso Samaniego. Sig.6319-6).

Segunda, de 1828, aparece como alcalde real e xustiza ordinaria o veciño de Vilaronte, don Antón de Candia e Gayoso(A.H.P.Lugo.1828, 8 de novembro. Fol. 76. Escribán Xoán Antón Millán. Sig. 6217-2).

Na terceira, que data do ano 1839, é onde nos atopamos con “su merced don Jose Lopez de Castro, alcalde Constitucional del mismo” (A.H.P.Lugo.1839, 2 de xaneiro. Fol. 1. Escribán Xoán Antón Millán. Sig. 07298-38). Dous anos antes, e na lista de electores desa parroquia, figura este home compartindo categoría con Xosé Alonso Ramos, Xosé Corral, Alexandre Piñeiro, Alexandre Couto e Salvador Pardo e Romero, prior de San Martiño.

No ano 1890 aparecían como concelleiros de Foz Ramón López de Castro, de Vilaronte, do barrio da Igrexa, e Xoán López de Castro, como ex-concelleiro, de Vilaronte e residente na Espiñeira.

Xurisdición  de Foz.

As actas do concello de Foz comezan, polo menos as que se gardan no arquivo municipal de Foz, aló polo ano 1856, polo tanto baixo un concello unificado.

A consulta dos protocolos notariais deu como resultado que no ano 1825, e no lugar da Penas de Foz, aparecía como alcalde territorial, Xosé Díaz de Cancio, acompañado do seu síndico xeneral, Manuel Alonso Regueiriña, sacando a pública poxa “la producion de la citada Junquera de Villajuane a la que hicieron diferentes posturas varios de los naturales, y siendo la mas ventajosa la de do Juan Bolaño, de esta vecindad” (A.H.P.Lugo.1825, 5 de xuño. Fol. 21. Escribán Alonso Samaniego. Sig.6319-5).

Para o ano seguinte, 1826, localizamos a Antón Rodríguez, veciño da parroquia de Foz, como “alcalde Real y Justicia ordinaria en la misma” (A.H.P.Lugo.1827, 16 de decembro. Fol.45. Escribán Xoán Antón Millán. Sig.6217-1). 

Ao ano seguinte, en 1827, vemos como Francisco González Maañón exercía de “alcalde real y justicia hordinaria” (A.H.P.Lugo.1827, 14 de xaneiro. Fol. 1. Escribán Alonso Samaniego. Sig.6319-7).  A este substitúeo en 1828 Francisco de Mon, veciño de Santa Cilla; sendo substituído no cargo ao ano seguinte por Xosé Antón Legaspi. Deste último sabemos que en 1825 era veciño da parroquia de Santa Cilla, mentres que seu irmán, Pedro Antón Legaspi o era de Cangas, onde exercía de escribán.

Para o ano 1833 ocupaba o cargo Manuel Liñares e en 1835 Francisco Maañón. Este home nacera cos nomes de Francisco Tomás Silvestre González Maañón un 29 de decembro de 1780 na barrio de Marzán. En 1818 era capitán da compañía de milicias de Foz, unha das compañías que conformaban a alarma de Vilaronte, capitaneada esta por Andrés Maseda Candia.

En 1840 correspondeulle a Antón Salgado, como alcalde de Foz, enviar a seguinte carta “Excelentísimo señor. Animado este ayuntamiento de los sentimientos que  que le acompañan en favor de la Libertad de la Patria, Constitución de 1837, Isabel II y cuanto las Juntas gubernativas Provisionales que acaban de instalarse en todo el Reino determinen; ofrece decididamente obedecer a la Junta Gubernativa de esta Provincia y hacer cumplir cuanto por ella sea mandado. Así lo acordaron en sesión extraordinaria” (Boletín Oficial da Provincia de Lugo. 1840, 22 de setembro). Era secretario do concello nese momento Ramón María Pedreira.

Rematamos esta relación de alcaldes con Félix Guerra, que ocupaba o cargo en 1836 e con Xosé Andrés Serantes e Mon, veciño de San Acisclo, que ocupaba o cargo en 1837.

Sobre estas antigas xurisdicións naceron os novos concellos de Foz, Nois e Vilaronte que, posteriormente, acabarán unificándose nun único municipio, o actual concello de Foz.

FOZ NO PRIMEIRO TRIMESTRE DO ANO 1975.

Existen días que quedan marcados na nosa memoria colectiva; seguro que moitos lembramos onde estabamos o día 11 de setembro do 2001 ou o 11 de marzo do 2004. Os que temos máis anos, que non por iso quere dicir que teñamos máis memoria, lembramos que estábamos a facer o día do falecemento do ditador.

Eu, por estas cousas da memoria, lémbrome que souben da noticia gracias a Xoán Carlos González Basanta. El volvía do colexio Martínez Otero cando coincidimos na Congostra do Cura, alí me deu a nova que me encheu de ledicia pois ía acompañada da suspensión das clases durante os tres días de loito oficial.

Pero se me preguntades que outras cousas fixen durante ese ano pouco máis vos podo dicir.

Neste artigo iremos vendo como era o concello de Foz nese primeiro trimestre do ano 1975, lembrándolles cousas a algúns e informando a moitos.

Para levar a cabo este traballo de memoria empregamos como fonte documental o xornal El Progreso de Lugo, non porque fose mellor que outros ou porque cubrise, con máis amplitude, as noticias de Foz; se o facemos é porque nese xornal escribía o primeiro cronista oficial de Foz baixo o seudónimo de Sufer.

Comezábamos ese ano de 1975 cunha cabalgata de reis. Chegaban os magos de Oriente por barco (ou iso supoño) pois partían dende a praia da Rapadoira e remataban no Colexio Martínez Otero, onde quedara instalado un nacemento vivente. A Cabalgata era algo xa habitual pero neste ano presentaba unha novidade pois a rondalla Latexos iría na súa cabeza “entonando alegres pasacalles” (El Progreso de Lugo. 1975, 5 de xaneiro).

Pero non só chegaban os Reis Magos a Foz xa que tamén o facían a Vilaronte onde a cabalgata era organizada polos membros do Teleclube e por Cáritas de Vilaronte.

Nese mesmo mes de xaneiro o Club Deportivo Foz daba unha de cal e outra de area, no que a resultados deportivos se refire. Si na prensa do día 7 se nos falaba da súa contundente vitoria contra o Taboada  (5 a 2), seis días despois dábase conta da derrota dos focegos contra o Milagrosa (3 a 1) no estadio Anxo Carro. A aliñación presentada polo Foz, no partido da vitoria, era a seguinte: “ Pedro, Lito, Ramalleira, Lombardero, Rego-Rey, Chipilín, Reija, Chinchón, Carballal, Delantero y Eijo” (El Progreso de Lugo. 1975, 7 de xaneiro).

A mediados dese mes Sufer informaba de que varios homes ras estaban a desgonzar os barcos de cabotaxe San Lourenzo e o Sofía López, eran estes dous barcos “los últimos baluartes, los testigos inertes de una pasada gloria focense en el tráfico del transporte marítimo. Eran los tiempos en que nuestro puerto registraba una extraordinaria actividad en el embarque de madera” (El Progreso de Lugo. 1975, 14 de xaneiro). Para que non se perdesen da memoria colectiva os nomes doutros barcos que tamén participaran naquel tráfico de madeira dedícase Suso a enumeralos “barcos que visitaban Foz, el Cromo, el Marita, el Gaitero de Gijón, Rosalina, Recalde, Sofía, Adela López, Amador o el Justina” .

No ano 1975 o negocio do comercio marítimo de cabotaxe xa desaparecera de Foz, quedaba tan só o movemento pesqueiro no porto, algo que tamén peligraba.

A finais dese mes na prensa dábase conta das obras de ampliación da escollera que saía do faro da pena de Rapadoira. Traballos que, con un orzamento de 20 millóns de pesetas, eran necesarios para dotar de máis calado tanto á entrada como ao porto de Foz, algo moi necesario pois sen porto remataríase coa pesca e a Foz tan só lle quedaría, para poder vivir, o turismo. Ese era o pensar de Suso Fernández e así nolo transmitía na prensa, que pouco enganado estaba.

Estas obras de canalización non serviron, ou serviron de pouco, pois a pesca, a grande escala, desapareceu do porto de Foz tendo que trasladarse os barcos focegos a portos da contorna (Celeiro ou Burela) ou ao porto da Coruña, establecendo nesa poboación a base portuaria do seu traballo.

E se Foz non rematou vivindo exclusivamente do turismo foi pola chegada dunha nova industria, a do aluminio.

Segundo podemos ler na prensa, o rumor de que na Mariña se ía instalar unha industria do aluminio era coñecido; o que se descoñecía era o lugar. A prensa daba como posibles localizacións os portos de Viveiro ou o de Foz (este último era inviable, pola falta de calado; a non ser que se levantase a industria na franxa costeira situada entre Fazouro e Cangas).

O xornal El Progreso de Lugo anunciaba (o 26 de xaneiro) como definitiva a localización de San Cibrao, na súa unión con Xove. Como argumentos esgrimidos eran as condicións portuarias así como a proximidade dun novo hospital que se pensaba construír en Burela.

E mentres que un novo mapa industrial se estaba debuxando na Mariña, en Foz continuábamos coas nosas cousas. Así, por exemplo, en Vilaronte, e da man do párroco Victoriano López Felpeto, no tele club parroquial representábanse varias obras de teatro (Farsa, Justicia del Corregidor, Diálogo entre Perico y su sastre e Os ano do tío Xan) conseguindo arrancar fortes aplausos no público que abarrotaba o recinto.

E, a principios de febreiro, como todos os anos, celebrábamos no barrio de Vilaxoane o San Brais; festividade á que acudían centos de persoas buscando a  protección do santo ante as enfermidades da gorxa ou, simplemente, por pasalo ben e bailar. Pola tarde, e no salón da Corredoira, actuaban as orquestras Los Tarantos e Trébol, “que Pequenete, promotor de fiestas y romerías, contrató” (El Progreso de Lugo. 1975, 28 de xaneiro).

A Corporación municipal continuaba a renovar a cara dese Foz cambiante e así vemos como acordaban adxudicar a segunda fase das obras de abastecemento de auga potable nas parroquias de Cangas, Nois, Fazouro e Vilaronte. O orzamento desta segunda fase alcanzaba a cantidade de 17.807.673 pesetas, das que o concello tiña que aportar  10.528.244. Acordaban esa adxudicación na acta do pleno extraordinario do 30 de xaneiro, onde tamén se tratou o tema do proxecto técnico  da obra da Casa Consistorial (El Progreso de Lugo. 1975, 2 de febreiro).

Rematando o mes de febreiro o correspondente focego do xornal daba conta da construción de novas vivendas “unos trescientos apartamentos y locales comerciales, con sus correspondientes zonas verdes, aparcamientos, pistas deportivas, piscinas” (El Progreso de Lugo. 1975, 21 de febreiro). Estanos a falar dunha das dúas grandes obras de vivenda que teñen lugar nese ano; referímonos á urbanización As Lagoas e a urbanización Promonosa, levantada esta na estrada principal (anteriormente Xeneralísimo Franco, coñecida popularmente como “A Xeneral”, e agora “Avenida da Mariña”).

A urbanización As Lagoas, hoxe coñecidas como As Torres, nace con problemas burocráticos, tal e como nos relata a prensa, na se pode ler  que “pese a la advertencia de manifiesta ilegalidad formulada por el secretario del Ayuntamiento de Foz ante el acuerdo corporativo de conceder autorización a la promotora Costa Nova S.A. para construir 300 viviendas, instalaciones deportivas y de recreo en el lugar e las Lagoas y tras el preceptivo informe del abogado del Estado, el gobernador civil de la provincia ha ratificado verbalmente al señor Martínez García, alcalde de Foz, la legalidad de tal acuerdo y, por consiguiente,  la licencia de obras otorgada a dicha promotora es válida” (El Progreso de Lugo. 1975,21 de marzo).

En marzo daba conta prensa do nacemento da terceira cooperativa do mar, a Xesús Nazareno. Seguía esta os pasos das cooperativas Virxe da Candelaria e Virxe do Carme, que a precederon.

Unha cooperativa do mar é a unión de varios mariñeiros (entre trece e quince) que pretenden mercar un barco e faenar de maneira cooperativa. Os sindicatos do mar outorgaban un préstamo a esa cooperativa para o pago do barco. Os gastos propios da embarcación e os pagos do préstamo eran pagados cos beneficios da pesca e o sobrante repartíase entre os cooperativos de maneira igualitaria e non a quiñóns, método empregado nas embarcacións non cooperativas.

Sufer relataba como tiña lugar, no local da Confraría de Pescadores, a entrega dun talón por valor de 2.400.000 pesetas ao presidente da mencionada cooperativa, Ramón Martínez Moreda, como pago inicial para mercar o barco que ía manter economicamente á cooperativa (o Pena da Rapadoira). Ese acto estaba presidido polo alcalde de Foz, Francisco Martínez García, polo delegado local de sindicatos, Francisco Andina González, ademais de varias autoridades provinciais.

As Torres levantáronse, e a elas seguíronas outras edificacións, necesarias para dar cabida ao número de traballadores que ían chegar á nova empresa do alumino. Esta levantouse e durante moitos anos converteuse no corazón da economía da Mariña de Lugo.

A Mariña tiña moitas outras cousas nas que pensar antes de preocuparse pola morte do ditador.

UNHA VIAXE NO TEMPO: SAN MARTIÑO DE MONDOÑEDO EN 1755.

 

As fotografías  proceden do Catálogo Monumental da provincia de Lugo. 1911-12.

Consultable en:

 https://aleph.csic.es/imagenes/mad01/0010/html/001359488 V01html#page/87/mode/2uo

Neste artigo imos viaxar, concretamente, ao pasado de San Martiño de Mondoñedo, retrocederemos xustamente 270 anos e deterémonos ante esa igrexa parroquial no ano 1755.

Empregamos como fonte documental a visita pastoral xirada polo bispo don Carlos Riomol e Quiroga (1752-1761), que se atopa dentro do libro de Mandatos de San Martiño, custodiado no Arquivo Histórico Diocesano de Mondoñedo.

A visita que nos ocupa desenrólase entre os días 17 e 18 de novembro de  1755. Na primeira data o bispo Riomol chegaba á igrexa, da que era párroco o prior Xosé Mateo Moreno. Este non o recibe, delegando esa función no presbítero Xoán de Castro (veciño de Vilaronte). Non é que o Prior estivese enfermo ou ausente por un motivo xustificado, non, detrás da ausencia agóchase un enfrontamento xudicial entre o cabido catedralicio e o citado prior, que nos levaría moito tempo explicar, razón pola cal o deixaremos para outro capítulo.

Deixáramos ao presbítero Xoán de Castro agardando, na porta principal, polo bispo ao que recibe e acompaña procesionalmente, baixo palio o prelado, ata o altar maior. Despois de orar ante el, o prelado colócase a súa capa pluvial, bendice ao público presente, visita o sagrario, a pía bautismal, os Santos Óleos, os ornatos do culto e os altares, deixando para o día seguinte o resto da visita.

O 18 o prelado danos unha visión  do teito da nave central da igrexa, dicíndonos que “està bien seguro, decente y todo fallado y solo necesita retejarse con toda seguridad por razon de las tempestades de los aires y aguas”,pero, pola contra, nas naves laterais o teito dunha estaba “sin faiar y otra mal faiada”.

Todo o pavimento da igrexa estaba lastrado de pedra, con igualdade e decencia; “las paredes son mui antiguas y seguras”.

Seguidamente pasa revista aos altares situados nas ábsidas, que son tres: o Maior (altar da nave central) que contaba cun “retablo bueno y decente, dorado y pintado, tiene tres cuerpos con su custodia y en cada uno de los tres ornacinas o cajas con Ymaxenes de bulto correspondientes ... y tiene entendido que este averse hecho y pintado a espensas de los caudales de las Cofradias de la Yglesia”.

O altar da nave do evanxeo (nave da esquerda mirando dende a porta) era o das Ánimas, no que había un retablo “dorado y pintado, en el qual ay una efigie de un Santisimo Cristo, mas que de medio cuerpo, y una ymaxen de Nuestra Señora de la Soledad, tambien pintada, y otro crucifijo pequeño que sirve en el altar”.

O altar da nave da epístola (dereita) era o da Nosa Señora, contaba con “otro retablo, tambien dorado y pintado con decencia y tamaño correspondiente, y en el rotulo que dice: averse hecho a costa de los alcances de la Cofradia de Nuestra Señora del Rosario, fundada en el”.

Outro altar era o do Presebe, tamén coñecido como o da Nosa Señora do Belén, no que, dentro do retablo, podíase ver “ un cuadro grande, de mui decente pintura, y un marco correspondiente a el con sus colunnas de madera sin pintar ni dorar”. Dentro dese altar conservábase unha caixa na que se gardaban as seguintes reliquias: “Un Lignum Crucis, en un bexel pequeño de plata afiligranada. Otra de Santa Theodora, en una caja alta de bidrio. Otra de San Prospero, en igual caja, que està rota,...un pedazito de suela que dicen fue del Obispo Santo”.

Visitado o de San Gonzalo dinos que conta cun  “un retablo decente, dorado y pintado, con un rotulo que dice lo mandò hacer y pintar Antonio Fernandez y Maria Mosquera, su muger, siendo cura don Francisco de las Losas de Vilamaña, tiene ara y frontal de madera sin pintar”. Debaixo dese retablo estaba o actual sartego que contén os restos de San Gonzalo.

Outros altares eran o das Angustias, o de San Boa Ventura e o de San Miguel “que todos estan fabricados junto a las columnas o cepas de piedra que dividen las naves de la Yglesia, estàn yndecentes y sin la capacidad necesaria”.

Estes altares causaban problemas pois impedían tanto a visión dos altares principais como o tránsito das procesións; xa que estas se realizaban dentro da igrexa, por carecer esta de adro que circundase o edificio.  

Quedáballe ao prelado por visitar o altar de Santo Antón, localizado nunha capela separada “ a espaldas de la sacristia y pared en medio de la cozina de la casa del Prior, con puerta por donde se comunican. El sitio de este altar y capilla es mui indecente por si, por la inmediazion y comuncazion de dicha cozina y por su techo que sirve de piso a un quarto o pajar de la misma casa, sin que se conozca la menor utilidad para la Parrochia y su servicio, ni tenga cosa buena sino un retablo dorado y muy decente”.

Non nos deteremos, para non facer moi extenso o artigo, na relación de ornatos, misais e roupa sacra que o bispo estivo a mirar; tan só diremos que contaba a igrexa con catro cálices de prata, un deles moi antigo “y de mala echura, que necesita reforma y patena, pues no la tiene por averse robado a algunos años, en un dia de mucho concurso”.

Catro eran as confrarías existentes: Santísimo Sacramento, son obrigados a pertencer a ela todos os casados e casadas, así como viúvos e viúvas; os solteiros poden, libremente, entrar ou non. Nosa señora do Rosario, á que tamén están obrigados a pertencer os anteriores. Ánimas do Purgatorio, a ela poden pertencer toda aquela persoa que queira. Bo Xesús, pertencen a ela toda persoa que así o elixa.

Unha vez finalizada a visita comeza o apartado dos mandatos, esas compras, traballos, reparacións que o prelado ordena realizar, tanto dentro da igrexa como nas ermidas da parroquia.

Así vemos como mandaba que “se pongan manos y pinten a unos serafines que estan en la peana del Niño Jesús sobre la custodia del Altar mayor.

 Se hagan frontales con sus marcos pintados para los dos altares, de Nuestra Señora y Animas. Se compongan las gradas, o escaleras de piedra, por donde se sube a ellos, de manera que queden mas decentes y descansadas y se repare el rostro de la Ymagen de Nuestra Señora de la Soledad, poniendolo con toda decencia.

Se pinte y asegure con clavijas el frontal del de San Gonzalo subiendolo igual a la mesa y se ponga tarima de palo rasa porque no impida el transito para las procesiones”.

Sobre os altares que impedían o tránsito das procesións o bispo ordenaba a súa destrución polo mal estado en que se atopan,  “ y lo mismo se execute con el de San Antonio, por la indecencia del sitio en que se halla,  dejando este desocupado y mudando su retablo al en que se halla el de San Miguel”.

 Para os cálices existentes ordenaba que  “se doren a fuego por adentro los dos copones y sus cubiertas, se funda y haga de nuebo con su patena correspondiente  pues no la tiene uno de los calices que està antiguo y de mala hechura, dorando igualmente por adentro la copa de el y de los dos que ay y una de las patenas que no le està”.

Mandaba o prelado arranxar os confesionarios existentes e facer outros dous novos “buenos y cerrados, con sus celosias de rexilla junta, para confesar mugeres, poniendolos en los sitios mas claros y publicos de la Yglesia en conformidad de los edictos del Santo Oficio de Ynquision”.

Dentro deses mandatos figuraba o arranxo dos teitos das tres naves, a reparación do piso da tribuna existente así como a colocación dunha escaleira interior pola que se poda subir a ela. Os chanzos desa escaleira, que colocaron na nave da epístola, foron os que permitiron salvar eses pequenos fragmentos da pintura do milagre de San Gonzalo.

Para a torre das campás ordenaba unha elevación de tres ou catro filas de pedra, para que “puedan oirse las campanas en toda la feligresia, lo que estorba el estar demasiado vaja”. Para subir á torre tan só existía unha porta situada na horta, que ao ser exterior e sen vixilancia, poden os ladróns romper a porta e entrar na igexa, por iso mandaba o prelado que “se cierre con cal y canto la puerta que dice a dicha huerta”.

Outra tribuna existente sobre a porta da sancristía será derrubada por estar “indecente, arruinada y sin servicio alguno, tapeando de cal y piedra la puerta de su entrada con correspondencia a la de la pared de aquel costado”.

As tres ventás que hoxe dan luz á ábsida na nave principal noutrora estaban detrás do retablo de madeira existente, razón pola cal entraba frío e humidade na igrexa. Por esa razón ordenaba que fosen tapados para evitar eses problemas. Non eran estes os únicos furados existentes, pois había algúns que “quedaron en las paredes desde que se han fabricado, limpiandolos de algun moho que con la humedad han criado”.

Outros mandatos no exterior da igrexa fan referencia a que “se componga el Portico redificando con nuebas maderas y fayando todo su techo y lastrando de piedra todo el pabimento. Se fabriquen de nuevo, con toda decencia, las escaleras de piedra de las dos partes por donde se sube y baja a el. Se asegure con un estribo el esquinal que dice al Camino, dando cal y blanco a todas sus paredes”.

O pórtico víase ameazado polas augas que dende un camiño de pé, empregado polos veciños, chegaban constantemente a el. Para evitar o seu deterioro o prelado ordenaba a creación dun camiño público máis lonxe do pórtico, para que por el fosen as augas pluviais, ordenando, de igual maneira, que ningún veciño empregase o antigo camiño de pé que pasaba pegado á igrexa.

A porta de entrada lateral (muro norte) estaba demasiado alta, razón pola cal o bispo mandaba colocar un chanzo de pedra para poder entrar na igrexa con maior comodidade, vemos que na actualidade posúe máis chanzos, algo explicable pola rebaixa continuada do nivel do chan.

Pero non só existen mandatos referentes ao edificio, tamén se ten en conta a limpeza, aseo ou vestimenta dos sacerdotes á hora de celebrar, xa que o bispo estaba informado de que algúns “pasan a exercer estos Ministerios con polainas, botines, casacas, sin cuellos y otras indecencias”. A multa era de tres ducados, para animar as delacións deses tres ducados a metade será para a persoa acusadora.

Tampouco estaba de acordo o bispo co tema das comidas en casas particulares ás que acudían os sacerdotes con motivo de enterros, vodas, bautizos ou honras fúnebres. Para poñerlle fin a esa costume ao sacerdote que comese pagaríanlle tres reais e non os cinco que cobraban habitualmente. Estipula o prelado cal é o tempo que debe quedarse un párroco nunha comida e a súa sobremesa “no se detengan mas de dos oras, de manera que, pasadas estas, se vayan a sus casas y otra parte”; quedando a cargo do Prior que se cumpra ese mandato na súa parroquia.

Tralos mandatos referentes á igrexa comezan os relativos ás ermidas da parroquia.

Nosa Señora da Madalena.

Na visita de 1754 o bispo fixera fincapé no seu estado lamentable, que se foi agravando co paso do tempo, por esta razón retiraba o permiso para poder oficiar misa nela. Así mesmo, encargáballe ao Prior unha investigación para saber si era o Cabido de Mondoñedo o seu  patrón, polo tanto responsable dos arranxos, ou se esa labor lle correspondía a outra persoa. Unha vez resolta esta dúbida mandaba o bispo derrubar a ermida “y aga de nuebo toda ella, dejandola con la devida decencia , en paredes, techo, pabimento, Retablo, Ymagenes  y Altar y se surta de todo lo necesario para celebrar el Santo Sacrificio de la misa con la prontitud posible”.

Ermida de San Gonzalo.

Manda o bispo que se faie e relouse toda ela, se mande tallar “una Ymagen de San Gonzalo nueba para el Altar mayor”; que se arranxe a madeira da porta principal e “se ponga un escalon, dos de piedra en cada una de las dos puertas de ella, por custar el trabajo con que se sube y baja”.

Ermida da Nosa Señora do Carme.

Está con bastante decencia, de feito menciónase a existencia de tres retablos dourados e pintados. No apartado dos ornatos dinos que tan só posúe un cáliz “por haver extrahido de ella el patrono otros dos calizes que el fundador havia dejado tanbien en la misma hermita,  con sus patenas, para el servicio de ella a fin de que pudiese decirse Misa a un mismo tiempo en sus tres Altares”.

Así rematamos esta viaxe polo tempo. Agora podemos ir visitar a antiga catedral e comprobar tanto os cambios exteriores como interiores do edificio.

 

Xoán Ramón Fernández Pacios.

Cronista Oficial do Concello de Foz.

cronistadefoz@gmail.com